czwartek, 30 lipca 2026 10:47
WAŻNE!
Reklama

Fabryka tytoniu i tabaki. Kim był Arie Goldfarb?

„W czwartek dnia 5 lutego 1925 roku zmarł nagle w Wiesbaden obywatel honorowy miasta Starogard śp. Arie Goldfarb w 70. roku życia. Całe życie Zmarłego było pasmem bezustannej pracy i poświęcenia dla dobra tutejszego społeczeństwa. W 1887 roku wybrano go radnym miejskim a od marca 1890 do 11 lutego 1922 sprawował urząd zastępcy burmistrza. Toteż wszędzie napotyka się ślady jego szlachetnych czynów, szczególnie zaś ofiarność dla biednych. W zmarłym tracimy jednego z najlepszych obywateli, którego pamięć nigdy nie wygaśnie w naszym mieście. Pogrzeb odbył się 12 lutego w Berlinie w krematorium, popioły zaś jego sprowadzone zostały na cmentarz w Starogardzie”.
  • Szymon Brzoska
  • 05.02.2020 11:01 (aktualizacja 23.08.2023 11:56)
Fabryka tytoniu i tabaki. Kim był Arie Goldfarb?

Autor: Arie Izaak Goldfarb, fotografia ze zbiorów Muzeum Ziemi Kociewskiej

Arie Izaak Goldfarb 1855- 1925
Syn Izaaka i jego drugiej żony Heleny z domu Borchardt. Miał trzynaścioro rodzeństwa.
Uczył się w szkołach w Mannheim oraz Hamburgu. W 1886 roku poślubił Selme Neumann.
W 1890 roku po śmierci ojca objął w całości fabrykacje tytoniu oraz tabaki. Postawił dom przy ulicy Chojnickiej oraz fabrykę przy ulicy Kościuszki (dzisiejsze Starostwo Powiatowe).
Arie Goldfarb był wzorcowym pracodawcą. Odwiedzał domy pracowników w okresie świąt Bożego Narodzenia. Pozwalał swoim pracownikom na pełną wolność partyjną.
„Przeciwko polskości nigdy nie występował, lecz owszem cieszył się, że pracownicy jego kierowali polskimi towarzystwami i że w fabryce śpiewano przy pracy po polsku”.
W 1896 roku odkupił fabrykę Saabel w Gdańsku, w roku 1910 fabrykę Rozenberga w Bydgoszczy i fabrykę Kallmana w Kościerzynie. Wybudował również nową fabrykę w Stargardzie (Stargard in Pommern). Stworzył przytulisko przy ul. Owidzkiej składające się z 3 domów piętrowych (Helena, Goldfarb i Selma), w których udzielano bezpłatnie mieszkania osobom starszym i biednym.
Był mecenatem sztuki (na jego zaproszenie bywali i występowali w Starogardzie najwybitniejsi muzycy epoki, jak pianista i kompozytor Max Reger, rosyjscy artyści skrzypek Picznikow i pianista Antoni Rubinstein).

Flagi opuszczono do połowy masztów
W 1917 roku podczas podróży zginęła w wypadku jego żona Selma.
„ Jadąc na przechadzkę do lasa, spłoszyły się i rozbiegły się konie, powóz rozbiły, stangreta i panią Goldfarb uśmierciły”.. Ponieważ nie mieli dzieci, Arie postanowił, że interes rodzinny przejmie Arthur Behrendt, syn siostry Selmy.
W dniu pogrzebu Arie Goldfarba władze miasta zarządziły opuszczenie flag na budynkach państwowych do połowy masztu.
Tablica upamiętniająca Goldfarba
We wrześniu 2019 roku dzięki współpracy Stowarzyszenia Starogard 2030 oraz Starostwa Powiatowego na budynku dawnej fabryki, a obecnie siedzibie powiatu, została odsłonięta tablica upamiętniająca zakład Arie Goldfarba.
 
Cytaty zapisane kursywą pochodzą z książki "Królewskie Miasto Starogard" Jana Buchholza.

Królewskie Miasto
Preussisch Stargard

Data dodania: 05.02.2020 11:01
Podziel się
Oceń

Napisz komentarz

Komentarze

Srebrna Farba 06.02.2020 22:29
Arie Goldfarb to zarazem Żyd i mason - nie ma jednak mowy w artykule, że był członkiem loży wolnomularskiej "Augusta zur Unsterblichkeit", która spotykała się w kamienicy na obecnym Sobieskiego 12. Wielbiciele teorii spiskowych będą jednak rozczarowani: nie pił krwi, ani nie spiskował przeciw polskości, a wykazywał troskę o ludzi. Zgroza. A tak serio - brakuje takich ludzi w czasach współczesnych.
Alik 06.02.2020 12:12
Goldfarb niewątpliwie był wielkim filantropem i w znacznym stponiu przyczynił się do rozwoju miasta.Szkoda tylko że jego grób porastają chwasty.
kociewiak 06.02.2020 14:29
https://sztetl.org.pl/pl/media/102177-starogard-gdanski-cmentarz-zydowski-nagrobek-arie-goldfarba
Alik 06.02.2020 16:32
Proszę pójść tam latem i zrobić zdjęcie.
kociewiak 07.02.2020 12:32
Po latach byłem na cmentarzu żydowskim. Jak na polskie warunki wygląda lepiej niż przed laty. Teren ogrodzony, krzaki, samosiejki i chwasty wycięte. Na nagrobku Ariego Goldfarba widoczna inskrypcja z datami urodzenia i śmierci. Szkoda, że nie są ustawione leżące macewy, ale jak wynika o z artykułu - musi być na to zgoda Gminy Żydowskiej,a ta nie wykazuje najmniejszego zainteresowania tematem mimo korespondencji m.in Stowarzyszenia Starogard 2030. Może należałoby sprawę nagłośnić? Radni - do dzieła!
Włodarze miasta 06.02.2020 08:32
Czas odnowić kirkut na Bohaterów Getta.
xxxz 04.03.2020 14:54
niech sami sobie odnawiają ,mają kasę!
Roll 05.02.2020 19:06
Należą się podziękowania portalowi - Kociewiak.pl - za przypomnienie jednej z najwybitniejszych postaci i mieszkańca Starogardu, tj. Arie Izaaka Goldfarba (1855-1925). Nie chcę przesądzać, ale w zbiorowej świadomości dzisiejszych mieszkańców Starogardu Gdańskiego, niezaprzeczalne zasługi Arie Goldfarba dla naszego miasta nie są powszechnie znane. Ilu dzisiaj ludzi w Starogardzie Gd. wie, że w fabryce Goldfarba produkowano wiele gatunków tytoniu - tytoń kowieński, rosyjski, kachliński, aromatyczny shag, marynarski, machorkę hebrową, Cavalla i Benissimo oraz tabakę i tytoń do żucia. Łza się w oku kręci! Przy okazji chciałbym podkreślić, że piszący te słowa, jest osobą niepalącą! Z pewnością, winę za taki stan rzeczy (czyli brak A. Goldfarba w zbiorowej świadomości Kociewiaków) ponosi system edukacji szkolnej. Nie szukam daleko, powiem jedynie, że kiedy byłem uczniem w szkole podstawowej oraz średniej w Starogardzie Gd. (łącznie: w latach 1964-1976), to niczego nie dowiedziałem się na temat Arie Goldfarba. Żaden z moich ówczesnych nauczycieli, nie był skłonny cokolwiek powiedzieć o Arie Goldfarbie. Niestety, takie to były czasy. Ale ... czy całość winy można jedynie zrzucić na tamte czasy, a może część winy ponoszą jednak ... ludzie, czyli - nauczyciele, wychowawcy itp? Jest faktem niezaprzeczalnym, że wielkie były zasługi Arie Goldfarba dla Starogardu i jego mieszkańców. Ten przemysłowiec, kupiec, dobroczyńca, filantrop, mecenas kultury i sztuki, radny miejski i zastępca burmistrza Starogardu, a także ... aktywny mason, członek loży wolnomularskiej w Starogardzie - "Augusta pod Nieśmiertelnością" w pełni zasłużył na naszą pamięć. W tym ostatnim, nie ma niczego nadzwyczajnego - ani tym bardziej - szokującego. Wiele osób z jego kręgu towarzyskiego oraz z podobną pozycją zawodową - było wolnomularzami. Reasumując: niech Arie Goldfarb - jak najdłużej pozostanie w pamięci mieszkańców Starogardu Gdańskiego i - szerzej - Kociewia!
Qc 05.02.2020 17:35
Fajny artykul. Dzieki.
Reklama
POLECANE
Już w ten weekend w Tczewie - FINAŁY MISTRZOSTW POLSKI W PIŁCE RĘCZNEJ PLAŻOWEJ !! Już w ten weekend w Tczewie - FINAŁY MISTRZOSTW POLSKI W PIŁCE RĘCZNEJ PLAŻOWEJ !! Data dodania artykułu: 30.07.2026Liczba pozytywnych reakcji użytkowników do artykułu: 0
Wspólna akcja Policji i KAS. Zabezpieczono sześć nielegalnych automatów do gier Wspólna akcja Policji i KAS. Zabezpieczono sześć nielegalnych automatów do gier Data dodania artykułu: 30.07.2026Liczba pozytywnych reakcji użytkowników do artykułu: 0
[WIDEO] Gdańska Piesza Pielgrzymka zmierza na Jasną Górę. Pątnicy dotarli do Starogardu Gdańskiego [WIDEO] Gdańska Piesza Pielgrzymka zmierza na Jasną Górę. Pątnicy dotarli do Starogardu Gdańskiego Data dodania artykułu: 30.07.2026Liczba pozytywnych reakcji użytkowników do artykułu: 0
[FOTO] Kociewskie smaki królowały w Czarnej Wodzie [FOTO] Kociewskie smaki królowały w Czarnej Wodzie Data dodania artykułu: 30.07.2026Liczba pozytywnych reakcji użytkowników do artykułu: 0
Wspólne działania służb dla bezpiecznych wakacji na Kociewiu Wspólne działania służb dla bezpiecznych wakacji na Kociewiu Data dodania artykułu: 29.07.2026Liczba pozytywnych reakcji użytkowników do artykułu: 1
[FOTO] Tysiące uczestników świętowało 45. Piknik Country w Mrągowie [FOTO] Tysiące uczestników świętowało 45. Piknik Country w Mrągowie Data dodania artykułu: 29.07.2026Liczba pozytywnych reakcji użytkowników do artykułu: 1
WAŻNE: Tragedia w Twardym Dole! Nie żyje nurek WAŻNE: Tragedia w Twardym Dole! Nie żyje nurek Data dodania artykułu: 26.07.2026Liczba pozytywnych reakcji użytkowników do artykułu: 3
Ulice Prusa i Rolna oficjalnie otwarte! Ulice Prusa i Rolna oficjalnie otwarte! Data dodania artykułu: 26.07.2026Liczba pozytywnych reakcji użytkowników do artykułu: 0
PILNE: Tragiczny wypadek w Zblewie. Nie żyje rowerzysta PILNE: Tragiczny wypadek w Zblewie. Nie żyje rowerzysta Data dodania artykułu: 25.07.2026Liczba pozytywnych reakcji użytkowników do artykułu: 0
Zobacz więcej
Reklama
NADCHODZĄCE WYDARZENIA
Przenieś się do świata dawnych Słowian. EtnOwidz już w sierpniu w Grodzisku Owidz Przenieś się do świata dawnych Słowian. EtnOwidz już w sierpniu w Grodzisku Owidz EtnOwidz – Festiwal Kultury SłowiańskiejMiłośnicy historii, kultury i dawnych tradycji ponownie spotkają się w Grodzisku Owidz. W dniach 14–15 sierpnia 2026 roku odbędzie się EtnOwidz – Festiwal Kultury Słowiańskiej, podczas którego na uczestników czekają koncerty, warsztaty, pokazy rzemiosła oraz liczne atrakcje inspirowane kulturą dawnych Słowian.Najważniejsze informacje📅 Kiedy?14–15 sierpnia 2026 r.📍 Gdzie?Grodzisko Owidzul. Rycerska 1, 83-211 Owidz🎟 Wstęp:Bezpłatny (wstęp wolny).Co będzie się działo?W programie wydarzenia znalazły się m.in.:koncerty zespołów Wowakin, Daj Ognia oraz Co Słyszał Jesion,pokazy sztuki kowalskiej,pokazy sokolnicze,warsztaty ceramiczne i tkackie,warsztaty tworzenia ziołowych kadzidełek,pokaz dawnych technik barwierskich,prelekcje poświęcone historii Słowian i Wikingów,wieczorny spektakl muzyczny.Najważniejsze godziny programuPiątek – 14 sierpnia20:30 – koncert zespołu Wowakin.Sobota – 15 sierpnia12:00 – oficjalne otwarcie wrót Grodziska,od 12:00 do 18:00 – warsztaty i pokazy,19:00 – koncert Co Słyszał Jesion,20:30 – koncert Daj Ognia,22:00 – spektakl muzyczny Co Słyszał Jesion.Organizatorem wydarzenia jest Grodzisko Owidz. Szczegółowy program oraz ewentualne aktualizacje dostępne są na stronie i w mediach społecznościowych organizatora. Data rozpoczęcia wydarzenia: 14.08.2026
Reklama
Reklama
KOMENTARZE
Autor komentarza: Anton Treść komentarza: Byłem świadkiem tego zdarzenia. Naprawdę dobrze zorganizowana pomoc ze strony osób przebywających nad jeziorem i biorących udział w akcji ratunkowej, jeszcze przed przybyciem służb. Na prowizorycznych rowerkach wodnych byli oni w stanie wydobyć poszkodowanego z głębi jeziora. Niezależnie od tragicznego finału, zaangażowanie tych ludzi zasługuje na słowa uznania i wdzięczności. Wyrazy współczucia dla bliskich zmarłego. Data dodania komentarza: 27.07.2026, 11:08 Źródło komentarza: WAŻNE: Tragedia w Twardym Dole! Nie żyje nurek Autor komentarza: . . . . . Treść komentarza: To ty Obajtek? Data dodania komentarza: 24.07.2026, 13:54 Źródło komentarza: Ropa tanieje, a paliwo wciąż drożeje. Diesel w Starogardzie kosztuje już 7,94 zł! Autor komentarza: skandal Treść komentarza: dziadostwo... Data dodania komentarza: 23.07.2026, 19:59 Źródło komentarza: Ropa tanieje, a paliwo wciąż drożeje. Diesel w Starogardzie kosztuje już 7,94 zł! Autor komentarza: Adam Treść komentarza: To podłe drzewo rośnie 50+ lat i tylko czyha żeby wyskoczyć przed samochód. WYCIĄĆ WSZYSTKIE DRZEWA !! Łatwiej jest jechać przepisowo, dębil więcej nikogo nie zabije. Data dodania komentarza: 18.07.2026, 15:10 Źródło komentarza: WAŻNE: Tragiczny wypadek w Bolesławowie. Nie żyje 19-latek Autor komentarza: ... Treść komentarza: Kierujący jechał za wolno. Drzewo nie ustąpiło. Data dodania komentarza: 18.07.2026, 11:52 Źródło komentarza: WAŻNE: Tragiczny wypadek w Bolesławowie. Nie żyje 19-latek Autor komentarza: realia Treść komentarza: Drzewo, które eliminuje szaleńców drogowych. Wystarczy jeździć zgodnie z przepisami. Data dodania komentarza: 18.07.2026, 11:43 Źródło komentarza: WAŻNE: Tragiczny wypadek w Bolesławowie. Nie żyje 19-latek
Reklama
PRZECZYTAJ
PILNE: Tragiczny wypadek w Zblewie. Nie żyje rowerzysta PILNE: Tragiczny wypadek w Zblewie. Nie żyje rowerzysta W sobotnie popołudnie na terenie Zblewa doszło do tragicznego zdarzenia drogowego z udziałem samochodu ciężarowego i rowerzysty. Wypadek miał miejsce po godzinie 14 na ulicy Kościerskiej. Data dodania artykułu: 25.07.2026 15:45
W ostatnim czasie odeszli od nas... W ostatnim czasie odeszli od nas... W ostatnim czasie rodziny i bliscy pożegnali tych, którzy odeszli do wieczności. „Spieszmy się kochać ludzi, tak szybko odchodzą” – pisał ks. Jan Twardowski. W duchu zadumy i pamięci publikujemy nazwiska osób, które w ostatnich dniach odeszły. Rodzinom i bliskim Zmarłych składamy szczere wyrazy współczucia, łącząc się w modlitwie i zadumie. Niech dobry Bóg obdarzy Ich pokojem, a wieczne światło niechaj Im świeci. Data dodania artykułu: 10.07.2026 10:15
WAŻNE: Tragedia w Twardym Dole! Nie żyje nurek WAŻNE: Tragedia w Twardym Dole! Nie żyje nurek Nie żyje 49-letni mężczyzna, który w niedzielę wieczorem nurkował w Jeziorze Niedackim w Twardym Dole w powiecie starogardzkim. Mimo szybkiej akcji ratunkowej i długotrwałej reanimacji jego życia nie udało się uratować. Data dodania artykułu: 26.07.2026 22:01
W ostatnim czasie odeszli od nas... W ostatnim czasie odeszli od nas... W ostatnim czasie rodziny i bliscy pożegnali tych, którzy odeszli do wieczności. „Spieszmy się kochać ludzi, tak szybko odchodzą” – pisał ks. Jan Twardowski. W duchu zadumy i pamięci publikujemy nazwiska osób, które w ostatnich dniach odeszły. Rodzinom i bliskim Zmarłych składamy szczere wyrazy współczucia, łącząc się w modlitwie i zadumie. Niech dobry Bóg obdarzy Ich pokojem, a wieczne światło niechaj Im świeci. Data dodania artykułu: 02.07.2026 09:30
W ostatnim czasie odeszli od nas... W ostatnim czasie odeszli od nas... W ostatnim czasie rodziny i bliscy pożegnali tych, którzy odeszli do wieczności. „Spieszmy się kochać ludzi, tak szybko odchodzą” – pisał ks. Jan Twardowski. W duchu zadumy i pamięci publikujemy nazwiska osób, które w ostatnich dniach odeszły. Rodzinom i bliskim Zmarłych składamy szczere wyrazy współczucia, łącząc się w modlitwie i zadumie. Niech dobry Bóg obdarzy Ich pokojem, a wieczne światło niechaj Im świeci. Data dodania artykułu: 17.07.2026 09:30
PILNE: Śmiertelny wypadek w Linowcu. Droga jest zablokowana PILNE: Śmiertelny wypadek w Linowcu. Droga jest zablokowana W czwartek rano na drodze między Skarszewami a Starogardem Gdańskim doszło do tragicznego wypadku. W miejscowości Linowiec samochód osobowy marki Peugeot zderzył się z ciężarówką. Zgłoszenie o zdarzeniu wpłynęło do służb po godzinie 8. Data dodania artykułu: 23.07.2026 09:39
W ostatnim czasie odeszli od nas... W ostatnim czasie odeszli od nas... W ostatnim czasie rodziny i bliscy pożegnali tych, którzy odeszli do wieczności. „Spieszmy się kochać ludzi, tak szybko odchodzą” – pisał ks. Jan Twardowski. W duchu zadumy i pamięci publikujemy nazwiska osób, które w ostatnich dniach odeszły. Rodzinom i bliskim Zmarłych składamy szczere wyrazy współczucia, łącząc się w modlitwie i zadumie. Niech dobry Bóg obdarzy Ich pokojem, a wieczne światło niechaj Im świeci. Data dodania artykułu: 24.07.2026 08:46
WAŻNE: Tragiczny wypadek w Bolesławowie. Nie żyje 19-latek WAŻNE: Tragiczny wypadek w Bolesławowie. Nie żyje 19-latek Do tragicznego wypadku doszło dziś około godziny 1:10 na drodze wojewódzkiej nr 224. Ze wstępnych ustaleń wynika, że kierujący samochodem marki Volkswagen z nieustalonej dotąd przyczyny na łuku drogi uderzył w drzewo. Data dodania artykułu: 17.07.2026 10:27
[FOTO] O krok od tragedii! Śmigłowiec zerwał linię wysokiego napięcia i awaryjnie lądował [FOTO] O krok od tragedii! Śmigłowiec zerwał linię wysokiego napięcia i awaryjnie lądował Do groźnego zdarzenia z udziałem śmigłowca doszło w sobotę około godziny 14.00 w rejonie Mirosławic w gminie Trzebiatów (województwo zachodniopomorskie). Lekki, prywatny helikopter Robinson R44 Raven II zahaczył o linię wysokiego napięcia 110 kV, po czym wykonał awaryjne lądowanie na pobliskim polu. Data dodania artykułu: 12.07.2026 09:27
W Starogardzie pojawił się piąty Gwiazdek W Starogardzie pojawił się piąty Gwiazdek Rodzina miejskich figurek właśnie się powiększyła. Uroczyście odsłonięto Gwiazdka Budowlańca, który zamieszkał na fontannie kompleksu Moderato przy Alei Jana Pawła II. Data dodania artykułu: 04.07.2026 11:40
[NAGRANIE] Zaatakowali mężczyznę w znanym lokalu gastronomicznym. Bili go pałką teleskopową i spryskali gazem [NAGRANIE] Zaatakowali mężczyznę w znanym lokalu gastronomicznym. Bili go pałką teleskopową i spryskali gazem Dynamiczna i zdecydowana interwencja policjantów z Komendy Powiatowej Policji w Starogardzie Gdańskim doprowadziła do zatrzymania trzech mężczyzn, którzy zaatakowali pokrzywdzonego w lokalu gastronomicznym. Szybkie działanie mundurowych zapobiegło dalszej eskalacji przemocy. Data dodania artykułu: 24.07.2026 11:09
Ulice Prusa i Rolna oficjalnie otwarte! Ulice Prusa i Rolna oficjalnie otwarte! Mieszkańcy Starogardu Gdańskiego mogą już korzystać z przebudowanych ulic Bolesława Prusa i Rolnej. Techniczny odbiór inwestycji odbył się 9 lipca 2026 roku, kończąc realizację jednego z ważniejszych zadań drogowych w mieście. Wykonawcą przedsięwzięcia było Przedsiębiorstwo Budowy Dróg S.A. ze Starogardu Gdańskiego. Data dodania artykułu: 26.07.2026 09:10
Reklama
Reklama
Reklama