Trudne powroty. Emigrował ku „lepszemu”, teraz odzywa się nostalgia

Józef Kraus ma 65 lat. W 1988 r. dołączył do grona wyjeżdżających w trudnych latach z Polski na Zachód. Zakotwiczył w NRD, mieszka w Cottbus. Marzy o powrocie, lecz rodzina nie chce…


- Dlaczego wyjechał pan ze Starogardu w latach, gdy był on prężnie funkcjonującym miastem?
- Pracowałem przez ponad 20 lat w starogardzkich „alkoholach”. Wraz z żoną mieliśmy 2 dzieci, mieszkanie, samochód, ale nie widzieliśmy perspektyw. Marzyliśmy o zamieszkaniu w kraju, gdzie półki na sklepach uginały się od bogactwa produktów. Chcieliśmy, aby nasze dzieci uczęszczały do szkół, które zapewnią im dobry start na wyższe uczelnie.

- I jak podobała się panu ta nagła zmiana otoczenia? Łatwo było to wszystko rozpocząć od początku?
- Znałem język niemiecki bowiem ojciec podczas II wojny światowej pracował przymusowo w Berlinie. Bariera językowa nie była zatem dla nas utrudnieniem. Pracę znalazłem w sklepie spożywczym, gdzie pracowałem do emerytury. Żona zajęła się wychowaniem dzieci oraz obowiązkami domowymi. Sąsiedzi traktowali nas na samym początku jak intruzów. Później to się zmieniło. Mogę powiedzieć, że mam dobrych sąsiadów.

- Mimo wszystko raz do roku przyjeżdża pan do Starogardu, aby odwiedzić znajome miejsca?  
- Przeżyłem tu 40 lat. Nigdy nie straciłem poczucia, iż jestem rodowitym Kociewiakiem. W Polsce mamy wielu znajomych, którzy odwiedzają nas w Cottbus. Ze Starogardem wiąże się wiele moich wspomnień, tych miłych i smutnych. Często pijemy kawę w mieszkaniu, w którym mieszkaliśmy kilka lat przed wyjazdem. Sprzedaliśmy kamienicę młodemu małżeństwu.

- Jak ocenia pan Polskę i Starogard po upadku komunizmu?
- Powiem szczerze, że gdybym wiedział, że rok po wyjeździe wszystko zacznie się tutaj zmieniać na lepsze, to nie popełniłbym tego błędu i nie wyjechałbym stąd. Polska zmieniła się nie do poznania. W Starogardzie przybyło wiele mieszkań oraz galerii, ludzie stali się jakby bardziej radośni i optymistycznie nastawieni do życia.

- Nie myślał o powrocie na stałe?
- Nasze dzieci nie chcą wracać. Tam się wychowały,  pokochały nowy kraj i powrót do Polski nie wchodzi w grę. Mają tam dobrą pracę oraz dzieci, które wychowują w kulturze i historii niemieckiej. Jesteśmy już z małżonką starszymi ludźmi i takie przewroty w naszym życiu są niepotrzebne. Zawsze jeśli chcemy, przyjeżdżamy do Starogardu i zwiedzamy miejsca, których nie udało nam się poznać przed rokiem 89.

- Uczycie wnuków języka polskiego?
- Nasze dzieci są temu przeciwne. Wiedzą jak było ciężko w dzieciństwie pogodzić obie kultury, drzemiące w ich wnętrzach, dlatego nie chcą narażać na to własnego potomstwa. Jesteśmy temu przeciwni, ale nie chcemy się wtrącać w wychowanie wnuków. Spotykając się w okresie świąt lub urodzin rozmawiamy wyłącznie po niemiecku.

- Jak porównuje pan jakość życia Niemczech i Polsce?
- Życie w Polsce jest spokojniejsze. Niemcy ciągle się gdzieś śpieszą i walczą o wszystko. Niemcy mają łatwiej. Służba zdrowia działa bezbłędnie, pomoc społeczna sama się do ciebie zwraca z zapytaniem o pomoc. Na naszej ulicy mieszka kilka rodzin polskich, dzięki czemu staramy się żyć w obcym dla nas kraju tak samo jak przed wyjazdem.

- Starogard w latach 80. był miastem przemysłowym. Teraz jest to miasteczko otwarte na handel i kupiectwo. To dobrze?
- Pracując w „alkoholach”, myślałem o Starogardzie jako o szanowanym i liczącym się na Pomorzu mieście przemysłowym. Powinniście się cieszyć, że powstają nowe galerie handlowe oraz dyskonty spożywcze. Dzięki temu ludzie mają pracę, a zarobione pieniądze można wydać na produkty, których nie brakuje na półkach, tak jak 20 lat temu.

- Jakie jest pana największe marzenie?
- Chciałbym zabrać żonę, dzieci oraz wnuczęta i wrócić na stałe do Starogardu. Spędzałbym wówczas każdy dzień na nauczaniu wnucząt mojego ojczystego języka, historii  oraz pokazałbym im najciekawsze miejsca na Kociewiu i w Polsce.

- Pozostaje zatem poważna rozmowa z dziećmi oraz żoną i powrót do rodzinnego kraju?
- To nie jest takie proste. Do takich rozmów dochodziło już między nami niejednokrotnie. Niestety, za każdym razem kończyły się one kłótniami i łzami. Syn jest bardzo uparty, córka chciałaby wrócić, ale wyszła za rodowitego Niemca, który grozi jej rozwodem w przypadku, gdyby ta zdecydowałaby się na powrót do Polski.