Arboretum Wirty - Najstarszy w Polsce Leśny Ogród Dendrologiczny

Arboretum Wirty - Najstarszy w Polsce Leśny Ogród Dendrologiczny. Zapraszamy codzennie od 08.00 do zmierzchu.

W latach 1875-1880 nadleśniczy Nadleśnictwa Wirty, Adam Putrich, wprowadził na teren szkółki drzew owocowych szpalerowe nasadzenia drzew i krzewów. Panująca wtedy w Europie moda na zadrzewienie gatunkami z innych stref klimatycznych nie ominęła również Wirt. Putrich, będąc przyjacielem prof. Adama Schwappacha, miał ułatwione zadanie. Nawiązał bezpośredni kontakt z ogrodami botanicznymi w Berlinie i Eberswalde. 

 Dobrze rozwijające się zadrzewienia gatunków egzotycznych zachęciły Putricha do poszerzenia obserwacji. Wykorzystując wskazówki prof. A. Schwappacha, A. Putreich w latach 1890-1897 założył 29 powierzchni doświadczalnych, których celem była naturalizacja i aklimatyzacja drzew obcego pochodzenia oraz badanie przydatności gospodarczej tych gatunków w naszych warunkach klimatycznych. Do tych powierzchni założono specjalne księgi, w których rejestrowano wyniki pomiarów oraz prowadzone czynności gospodarcze. Brak jest, niestety, informacji o pochodzeniu nasion użytych do założenia tych powierzchni. Nadleśniczy Putrich założył w Wirtach również powierzchnie doświadczalne dla rodzimych gatunków. Przykładem tego jest 110-letni drzewostan dębowy o powierzchni 1,01 ha. Dziś jest to wyłączony drzewostan nasienny.
Położenie geograficzne (53°54` szerokości geograficznej północnej, 18°23` długości geograficznej wschodniej) i zróżnicowanie topograficzne powodują, że klimat ma tutaj swoisty charakter. Ścierają się tu wpływy dwóch klimatów: pojeziernego od północy i Wielkich Dolin od południa. Jest to więc klimat przejściowy, w którym zaznacza się z jednej strony wpływ morza – zmniejszone wahania termiczne, zwiększona wilgotność powietrza i wyrównane opady w okresie lata i zimy, z drugiej zaś strony wpływy kontynentalne – zmniejszone opady i stosunkowo niska wilgotność powietrza. W zależności od przewagi napływu mas powietrza atlantyckiego lub kontynentalnego, występuje w poszczególnych latach, a nawet miesiącach, duża kontrastowość pogody. Średnia roczna temperatura powietrza wynosi 6.7°C. Okres wegetacyjny w roku trwa około 200 dni. Suma opadów atmosferycznych wynosi 600 mm. Gleby wykształcone są na podłożu osadów lodowcowych. 

Pierwszego spisu drzewostanu w ogrodzie botanicznym dokonał w okresie międzywojennym Wacław Suski. Po wyzwoleniu nadleśniczy Kazimierz Szulisławski założył w sadzie aleję wysadzaną egzotami. W latach pięćdziesiątych, staraniem nadleśniczego Józefa Pozorskiego, utworzono alpinarium na powierzchni 0,44 ha. W latach 1984 – 1998 wykonano szereg nowych nasadzeń. W ten sposób kolekcja drzew i krzewów wzbogaciła się o wiele nowych gatunków, głównie dalekowschodnich. Pod koniec lat 80-tych zmodernizowano techniczne zaplecze arboretum. Składa się ono z gospodarczej wyłuszczarni szyszek, klimatyzowanych komór chłodniczych do przechowywania nasion, magazynu szyszek, punktu sprzedaży sadzonek oraz szklarni. Wirty przeżywają dziś drugą młodość. Świadczy o tym nie tylko rozbudowa arboretum, ale przede wszystkim coraz większy ruch turystyczny. 

  Do najciekawszych taksonów należą:
- Cyprysik groszkowy odm. szpilkowa,
- Żywotnikowiec japoński,
- Buk pospolity odm. białobrzega,
- Orzech pośredni,
- Tulipanowiec amerykański odm. żółtobrzega.

Na terenie Ogrodu dendrologicznego istnieje możliwość wynajęcia wiaty turystycznej oraz zorganizowania ogniska. Zorganizowane grupy mogą także skorzystać z opieki przewodnika.