FELIETON: Na Krakowskie Przedmieście!

„XX wiek to dla Polski okres odzyskiwania i ponownego tracenia wolności. To wiek wzlotów i upadków. Bilans tego okresu pozornie wygląda na ujemny, lat wolności było mniej niż lat zniewolenia. Ale lata wolności, te 21 lat II Rzeczypospolitej, były fundamentem, na którym kształtowało się polskie pragnienie i rozumienie wolności. Dostrzegał to i uzmysłowił nam marszałek Józef Piłsudski, mówiąc, że <Polacy mają w sobie instynkt wolności. Ten instynkt ma wartość i ja tę wartość cenię>.

W II Rzeczypospolitej, w wolnej Polsce, krótko po odzyskaniu Niepodległości, w roku 1920 przyszedł na świat Karol Wojtyła. Św. Jan Paweł II tak mówił o wolności: „Wolności nie można tylko posiadać, ale trzeba ją stale zdobywać, tworzyć”. Na bazie tych słów o wolności, słów Jana Pawła II i słów Józefa Piłsudskiego, powstało znane współcześnie powiedzenie:

<Wolność nie jest dana raz na zawsze. Trzeba ją stale zdobywać na nowo>!

Nie jest ono dosłownym cytatem. Raczej cytatem-apokryfem, który ukształtował się w naszej świadomości w świetle nauczania Ojca Świętego Jana Pawła II i zapisanych myśli marszałka Józefa Piłsudskiego.

Co to znaczy, że wolność trzeba stale zdobywać na nowo?

Odpowiedź na to pytanie wydaje się oczywista w przypadku napaści, obcej agresji, wybuchu wojny. Wtedy podejmujemy walkę, chwytamy za broń, bronimy naszej wolności. Ale jak zachowują się Polacy w sytuacji, gdy czują, że wolność jest zagrożona? Gdy czują, że wolność może nam zostać odebrana? Polacy wychodzą ze swoich domów i gromadzą się w miejscach publicznych, uczestniczą w Mszach Świętych, biorą udział w manifestacjach, w pochodach. Gromadzą się w miejscach nieprzypadkowych, gromadzą się w miejscach historycznych, uświęconych tradycją, w miejscach, gdzie bije serce Polski.

W Warszawie, w stolicy Polski, takim miejscem jest Bazylika Archikatedralna św. Jana Chrzciciela, Plac Zamkowy, kościół Świętego Krzyża, całe Krakowskie Przedmieście i jego okolice. To tu Polacy, uczestnicząc we Mszach Świętych, manifestacjach, marszach i pochodach, wydeptują wolność!

* * *

Moje nogi, najpierw małego dziecka, potem młodzieńca, aż w końcu dorosłego człowieka, dołączyły do tysięcy nóg Rodaków wytrwale wydeptujących wolność na brukach Krakowskiego Przedmieścia. Krakowskie Przedmieście było historycznie najważniejszą ulicą Warszawy. To północny odcinek Traktu Królewskiego. Rozciąga się między Zamkiem Królewskim, dokładnie między Placem Zamkowym a skrzyżowaniem z ulicą Kopernika i Nowym Światem. Przy Krakowskim Przedmieściu znajdowały się takie instytucje, jak Pałac Namiestnikowski (w okresie II RP Pałac Rady Ministrów, a obecnie Pałac Prezydencki), Uniwersytet Warszawski, a także kilka najważniejszych warszawskich kościołów: Świętego Krzyża, Świętej Anny, Seminaryjny (pokarmelicki), Sióstr Wizytek. W roku 1762 ulica była już wybrukowana na całej długości. Od tej daty możemy zatem mówić dosłownie o wydeptywaniu wolności na brukach Krakowskiego Przedmieścia. Niespełna sto lat później, w roku 1855, Krakowskie Przedmieście uzyskało oświetlenie gazowe. Było reprezentacyjną ulicą Warszawy, to tu, w samym sercu stolicy, gromadzili się Polacy zatroskani o wolność swojej Ojczyzny.

Kościół Świętego Krzyża przy Krakowskim Przedmieściu związany jest z wieloma wydarzeniami

historycznymi. W roku 1626 przy kościele Świętego Krzyża była erygowana parafia. To tu, w roku 1683, przed wyruszeniem na odsiecz wiedeńską, Król Jan III Sobieski zawierzył Bogu siebie i Ojczyznę. Także w kościele Świętego Krzyża w roku 1707 odbyło się pierwsze w historii Nabożeństwo Gorzkich Żali. To tu 14 marca 1745 roku został ochrzczony przyszły generał Kazimierz Pułaski. To tu trafiły serca wybitnych twórców polskiej kultury, Fryderyka Chopina i Władysława Reymonta. Na epitafium przy sercu Chopina jest wyryty cytat z Ewangelii św. Mateusza: <Gdzie skarb twój, tam i serce twoje>.

3 maja 1792 roku hucznie świętowano pierwszą rocznicę uchwalenia Konstytucji. Krakowskie Przedmieście wypełniły tłumy mieszkańców i przyjezdnych. Tysiące wypełniały także Aleje Ujazdowskie, ponieważ tędy przeszła uroczysta procesja zakończona wmurowaniem przez Króla kamienia węgielnego pod budowę Świątyni Najwyższej Opatrzności na Ujazdowie, która miała być wotum dziękczynnym za uchwalenie Konstytucji.

* * *

Wydarzenia roku 1794 były czymś więcej niż wydeptywaniem wolności. W Warszawie wybuchła insurekcja, która okazała się największym sukcesem militarnym Powstania Kościuszkowskiego. Walki rozpoczęły się na wieść o zwycięstwie Tadeusza Kościuszki pod Racławicami. Do żołnierzy Wojska Polskiego dołączyli wzburzeni mieszkańcy Warszawy. Domagali się surowego ukarania zdrajców Ojczyzny, którzy poparli konfederację targowicką. Załoga Arsenału Królewskiego przy ulicy Długiej rozdała chętnym broń i amunicję. Na czele zbuntowanych mieszkańców stanął szewc Jan Kiliński. Walki toczyły się na całym odcinku Krakowskiego Przedmieścia i na przyległych ulicach. Punktem strategicznym był Pałac Młodziejowskiego przy Miodowej 10, gdzie mieściła się ambasada rosyjska. Na ambasadę skuteczny atak poprowadził szewc Jan Kiliński. Ambasador, Osip Igelström, zwany ciemiężycielem Warszawy, zdołał uciec w przebraniu, ale w ręce warszawiaków wpadło archiwum, które zawierało szczegóły tajnych operacji rosyjskich. Wśród dokumentów był rejestr polskich zdrajców biorących łapówki od Rosji. To archiwum stało się podstawą dla Sądu Kryminalnego do wydawania wyroków śmierci przez powieszenie za zdradę stanu. Pierwszy taki wyrok wykonano publicznie przed Ratuszem na Rynku Starego Miasta, a wśród powieszonych byli ważni stronnicy Targowicy, m.in. hetman wielki koronny Piotr Ożarowski. Wśród skazanych był też biskup Józef Kossakowski, którego powieszono na Krakowskim Przedmieściu przed kościołem św. Anny.
 

* * *

Polska na 123 lata utraciła niepodległość. W czasie zaborów demonstracje o charakterze patriotycznym, były zakazane. Ale trudno było zakazać uczestnictwa w pogrzebach. Dlatego pogrzeby znanych osób stały się okazją do zademonstrowania patriotyzmu i duchowej ciągłości polskiego państwa. Pogrzeby odbywały się najczęściej przy Krakowskim Przedmieściu, w kościele Świętego Krzyża, w kościele św. Anny lub w kościele Wizytek. Żałobnicy ubierali się w stroje narodowe, śpiewali nie tylko pieśni religijne, ale także patriotyczne, po Mszach Świętych formowali wielkie kondukty żałobne, przechodzące przez Krakowskie Przedmieście. Trasa konduktów biegła od Placu Zamkowego, koło kościoła św. Anny aż do kościoła Świętego Krzyża. Dopiero później, po przejściu całego Krakowskiego Przedmieścia, kondukty kierowały się w kierunku miejsca pochówku. Krakowskie Przedmieście zaczęto nazywać <korytarzem patriotycznym> Warszawy”.
 

* * *

Wielu z nas 11 Listopada zada sobie trud i pojedzie do Warszawy na Marsz Niepodległości. Pójdziemy warszawskim korytarzem patriotycznym, demonstrując przywiązanie do niepodległości Polski, bo oto nagle znów się okazało, że nie jest nam dana raz na zawsze. Idźmy śladem naszych przodków, bo w zalewie kłamstw i prowokacji tylko przeszłość wskazuje nam dobrą drogę. A dobra droga jest tylko jedna: przez prawdę do sprawiedliwości. Każda inna jest bezdrożem.