Znęcanie psychiczne – czym jest i jak udowodnić?

Co to jest znęcanie psychiczne? 

Znęcanie psychiczne to zadawanie drugiej osobie cierpienia, w którym przemoc jest skierowana na wywarcie negatywnych konsekwencji natury psychicznej u poszkodowanego. Wywołany nim dyskomfort sprawia, że pojawia się niepokój, strach i obniżony nastrój. Jako przykład znęcania psychicznego można wskazać przede wszystkim groźby bezprawne, obrażanie, szydzenie, straszenie, upokarzanie, ośmieszanie, czy sprowadzanie do mieszkania osób nieakceptowanych przez domowników, np. przestępców.

W praktyce nie sposób wskazać wszystkich rodzajów znęcania psychicznego. To, czy będziemy mieli do czynienia z przemocą w danym przypadku, zależy przede wszystkim od osoby, którą dotknęły negatywne zachowania. Za znęcanie psychiczne można więc w niektórych sytuacjach uznać nawet np. hałasowanie czy włączanie światła w porze nocnej, o ile zachowania są uporczywe. Istotnym jest również, że przestępstwo znęcania może być popełnione zarówno przez działanie, jak i zaniechanie, czyli powstrzymanie się od działania w sytuacji, kiedy jest ono wymagane.

Na czym polega prawny obowiązek przeciwdziałania znęcaniu psychicznemu? 

Potrzeba przeciwdziałania znęcaniu psychicznemu została dostrzeżona przez organy stanowiące prawo już kilkadziesiąt lat temu. Jako przykład międzynarodowych aktów prawnych, których celem jest zwalczanie tego typu przemocy, można wskazać między innymi Konwencję Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet z dnia 18 grudnia 1979 roku oraz Deklarację o Eliminacji Przemocy wobec Kobiet przyjętą 20 grudnia 1993 roku.

Zdecydowane działania w kierunku przeciwdziałania znęcaniu psychicznemu widać również w krajowym porządku. Znęcanie psychiczne zostało umieszczone w art. 207 § 1 kodeksu karnego. Zgodnie z jego treścią „Kto znęca się fizycznie lub psychicznie nad osobą najbliższą lub nad inną osobą pozostającą w stałym lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5”. Zagrożenie karne rośnie, jeśli czyn jest połączony ze stosowaniem szczególnego okrucieństwa (kara od roku do 10 lat pozbawienia wolności) oraz gdy następstwem czynu jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie (od 2 lat do 15 lat) lub gdy ofiarą znęcania jest osoba nieporadna ze względu na jej wiek, stan psychiczny lub fizyczny (od 6 miesięcy do 8 lat).

Kiedy zachowanie może zostać uznane za znęcanie psychiczne? 

Ukaranie sprawcy jest możliwe, jeśli jego działaniom uda się przypisać znamiona przestępstwa stypizowanego w zacytowanym art. 207 kodeksu karnego, konieczne jest zatem wykazanie relacji, jakie łączą pokrzywdzonego ze sprawcą, ponieważ przywołany przepis kodeksu karnego zakłada istnienie relacji sprawcy z ofiarą, a także określenie rodzaju zachowań, które klasyfikujemy jako znęcanie oraz okresu trwania uporczywego zachowania. O znęcaniu psychicznym w rozumieniu przepisów można więc mówić, gdy pokrzywdzony jest osobą najbliższą dla sprawcy (do kategorii tej zaliczają się małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu) albo pozostaje z nim w stosunku zależności (stałym lub przemijającym).

Działania, mniej intensywne, nie wypełniające znamion przestępstwa znęcania, mogą niekiedy stanowić podstawę odpowiedzialności sprawcy za wykroczenie.

Jak wskazuje kancelaria prawna kancelariabutny.pl, kluczowe w sprawach o znęcanie psychiczne jest przedstawienie obiektywnych dowodów, które potwierdzą relację między sprawcą a ofiarą oraz charakter uporczywego zachowania.

Jak udowodnić znęcanie psychiczne? 

Kary za znęcanie psychiczne są wysokie. Ich wyegzekwowanie wymaga jednak udowodnienia, że do takiej formy przemocy doszło. Przedstawienie odpowiednich dowodów jest bardzo istotne, ponieważ o tym, czy doszło do znęcania psychicznego w danej sprawie, decyduje obiektywna ocena sądu.

Kluczowe przy analizie stanu faktycznego i prawnego sprawy są odczucia ofiary. Każdy człowiek jest inny i inne zachowania mogą doprowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Sąd przesłucha pokrzywdzonego oraz osoby jemu najbliższe. Dzięki temu zweryfikuje przebieg wydarzeń oraz ustali, czy sposób zachowania sprawcy cechuje się znamionami przestępstwa z art. 207 kodeksu karnego.

W celu wykazania znęcania psychicznego przed sądem pomocna może się okazać dokumentacja lekarska. W ten sposób łatwiej będzie wykazać okres trwania naruszeń i ich wagę. W przypadku znęcania psychicznego – podobnie jak przy znęcaniu fizycznym – może dojść do uruchomienia procedury niebieskiej karty. Jeśli tak było w tym konkretnym przypadku, warto o tym nadmienić. Obecnie w sprawach o znęcanie dopuszczalne są również inne dowody, w tym nawet nagrania z telefonu, dyktafonu, czy zdjęcia.

Najważniejsza w przypadku ofiar przemocy psychicznej jest świadomość swoich praw. Problem często narasta w czasie, a pokrzywdzony może nie mieć świadomości, że kierowane w stosunku do niego zachowania są niedopuszczalne i mogą być karalne. Dodatkowo poszczególne formy przemocy często się łączą i nie da się ich zakwalifikować do jednej kategorii. Im wcześniej ofiara zgłosi się po wsparcie, tym szybciej otrzyma pomoc. Dodatkowo będzie mogła liczyć na wsparcie w zakresie kompletowania materiału dowodowego i skierowania sprawy do odpowiednich organów.