„Nieprzemyślane” zmiany w Kodeksie Rodzinnym i Opiekuńczym. Kierownicy USC muszą się tłumaczyć…

Nowe nie znaczy dobre
Urzędy stanu cywilnego i sądy - wydziały rodzinne, to dwie instytucje państwa bezpośrednio z sobą powiązane. W obu załatwiamy sprawy najważniejsze w życiu - decydujemy o małżeństwach, przeprowadzamy rozwody, potrzebujemy potrzebne akty, dokumenty, nadajemy imiona i nazwiska, zmieniamy je, uznajemy potomstwo itd. Słowem załatwiamy najistotniejsze sprawy ludzkie. I często są to sprawy bardzo skomplikowane. Dlatego potrzebne są regulacje prawne a takie miały iść naprzeciw oczekiwaniom -  zapisane w Kodeksie Rodzinnym i Opiekuńczym. Tymi przepisami związane są zarówno sądy jak i urzędy stanu cywilnego właśnie, bo często nie wszystkie sprawy musimy załatwiać poprzez sądy.  
Oficjalnie kierownicy USC nowe przepisy musieli zaakceptować i nic do powiedzenia w tej sprawie nie mają. Nieoficjalnie okazuje się, że nie wszyscy sędziowie mają pojęcie o nowych przepisach. Skutkuje to tym, iż kierownik nie może zaakceptować orzeczenia sadowego w określonej sprawie rodzinnej, a tym samym nie może wprowadzić zmian w określonych dokumentach. To, z kolei skutkuje cofnięciem do sądu wydanego orzeczenia z opinią, iż nie jest ono zgodne z obecnymi przepisami. I sprawa się komplikuje, głównie dla osoby której dotyczy.
Całe zamieszanie wzięło się z tego, że nowe przepisy w szerokim zakresie niosące zmiany weszły w życie 13 czerwca br. Na pytania urzędników urzędów stanu cywilnego, dla których ministerstwo zorganizowało szkolenia, o zasadność tych czy innych zmian, odpowiedź czasem brzmi: „bo tak” i tyle.

Na karb kierowników USC
A to kierownicy właśnie mają z kolei obowiązek obecnie wytłumaczyć wszystkim osobom zainteresowanym na czym polega różnica na przykład m.in. pomiędzy uznaniem dziecka, a przysposobieniem. Muszą wyjaśniać, dlaczego z obecnymi przepisami nie może ojciec uznać już swojego dziecka tylko dlatego, że to skończyło 18 lat! W jaki sposób matka może nadać nazwisko biologicznego ojca dziecku nie wychodząc za mąż za tego ojca i może ono być dwuczłonowe, ale jeśli nada temuż dziecku swoje nazwisko, to nawet wychodząc za ojca biologicznego dziecka sprawa nadania drugiego członu jako nazwisko obecnego męża będącego  nota bene ojcem tego dziecka – jest niemożliwe i sprawa  już się komplikuje. A duże komplikacje w zakresie wyjaśnienia dotyczą obecnie nadawania nazwisk dwuczłonowych dziecku.
- Jak wytłumaczyć ludziom tak skomplikowane sprawy natury prawnej, kiedy zdarza się, że gdy pytamy „jaki jest pana stan cywilny?”, pan mówi: „a co to jest stan cywilny?” – mówi Bożena Kamińska, kierownik USC w Starogardzie Gd.
Art.73. paragraf 2 mówi: „Kierownik urzędu stanu cywilnego wyjaśnia osobom zamierzającym złożyć oświadczenia konieczne do uznania ojcostwa przepisy regulujące obowiązki i prawa wynikające z uznania, przepisy o nazwisku dziecka oraz różnicę pomiędzy uznaniem ojcostwa a przysposobieniem”.
Pytaliśmy o nowe przepisy kilkoro kierowników USC w naszym województwie, i większość z nich oficjalnie wypowiadać się nie chce. Nieoficjalnie  krytykują oni nowelizację, a część z nich wprost mówi, że sędziowie w ogóle nie wiedzą, lub nie stosują się do nowych przepisów, skutkiem czego są niezgodne z prawem wydawane orzeczenia czy wyroki sadowe w wydziałach rodzinnych.

Absurdy
Art. 73. Paragraf 3: „Kierownik urzędu stanu cywilnego odmawia przyjęcia oświadczeń koniecznych do uznania ojcostwa, jeżeli uznanie jest niedopuszczalne, albo gdy powziął wątpliwość co do pochodzenia dziecka”.
Niestety na pytanie co może spowodować wątpliwość urzędnika, co do pochodzenia dziecka i w konsekwencji odmowę przyjęcia oświadczeń, urzędnicy USC nie potrafili odpowiedzieć. Bo i co mają ci ludzie powiedzieć. Na jakiej podstawie mają oni wątpić, że gdy przychodzi dwoje dorosłych ludzi i oświadczają, że są rodzicami narodzonego dziecka -urzędnik może podejrzewać, iż ojciec wskazywany przez matkę i sam potwierdzający ojcostwo-może nim nie być? Niestety ustawodawca nie wskazał przy tym okoliczności konkretnych, jakie miałyby powodować wątpliwość. Tak więc urzędnicy USC powinni wyposażyć się w dar jasnowidzenia, bądź umiejętność czytania w ludzkich umysłach. Bez tego można im tylko współczuć. Bo co się dzieje, gdy po pewnym czasie do urzędu przychodzi pan i mówi, że to on jest ojcem dziecka, które właśnie zostało przypisane innemu mężczyźnie. Oczywiście sprawa jest kierowana do sądu, bo innej drogi nie ma, ale to urzędnik musi swoje wysłuchiwać.  A sytuacje zdarzały się różne: awantury, i groźby, to jedne z delikatnych zachowań petentów.
- Łatwo możemy sobie wyobrazić, co teraz będzie się działo, gdy ludzie po prostu zwyczajnie nie zrozumieją mimo naszych usilnych chęci tłumaczenia, zawiłości prawnych. Oczywiście my także nie raz lądujemy w sądzie. Myślę, że sytuacja przy obecnym stanie przepisów, może się jeszcze dla nas pogorszyć - opowiada kierownik B. Kamińska.
Kolejnym z niezrozumiałych absurdów jest przepis art. 76.pargaraf 1 „Uznanie ojcostwa nie może nastąpić po osiągnięciu przez dziecko pełnoletniości ”!  Widocznie dla ustawodawcy dziecko drodze nie jest już dla swoich rodziców dzieckiem, albo raczej w świetle obecnych przepisów nie może nim być, skoro go nie można uznać. To pociąga za sobą poważne konsekwencje jeśli chodzi o sprawy spadkowe. Bo jeżeli ojciec przed śmiercią nie uznał swojego pełnoletniego dziecka, to i spadek po nim nie jest dla niego spadkiem, a i podatki od takiej darowizny są już zupełnie inne…

Dwa nazwiska dopuszczalne
W zakresie nazwisk także nastąpiły duże zmiany. Szczególnie jeżeli chodzi o małoletnie dzieci. Do 13 czerwca br. było tak, że dziecko mogło mieć tylko nazwisko matki lub nazwisko ojca. Obecnie może mieć nazwisko dwuczłonowe.
Art. 88.par.1. „Dziecko, co do którego istnieje domniemanie, że pochodzi od męża matki, nosi nazwisko będące nazwiskiem obojga małżonków. Jeżeli małżonkowie mają różne nazwiska, dziecko nosi nazwisko wskazane w ich zgodnych oświadczeniach. Małżonkowie mogą wskazać nazwisko jednego z nich albo nazwisko utworzone przez połączenie nazwiska matki z nazwiskiem ojca dziecka.
Paragraf 2. Oświadczenia w sprawie nazwiska dziecka są składane jednocześnie z oświadczeniami o nazwiskach, które będą nosić małżonkowie. Jeżeli małżonkowie nie złożyli zgodnych oświadczeń w sprawie nazwiska dziecka, nosi ono nazwisko składające się z nazwiska matki i dołączonego do niego nazwiska ojca.”
Jednak zmian jest dużo więcej i warto uważnie wysłuchać kierownika USC, który doskonale zna sprawy rodzinne, a nawet kilkakrotnie się zapytać i upewnić, niż podjąć decyzję, która potem w życiu będzie skutkować poważnymi nie zawsze chcianymi konsekwencjami. Tym bardziej gdy obecne przepisy (nieoficjalnie) dziwią nie tylko urzędników.