Biskupi po obradach o życiu parafii, lekcjach religii w szkole oraz Komisji do zbadania zjawiska wykorzystywania seksualnego

By parafia była żywą wspólnotą
„404. Zebranie Plenarne Episkopatu miało jako główny temat ożywienie parafii. Jest to temat bardzo aktualny i żywy w dzisiejszych czasach” – przyznał abp Tadeusz Wojda SAC, metropolita gdański, przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski. „Zaprosiliśmy też przedstawicieli z innych episkopatów z Europy, aby podzielili się swoimi doświadczeniami w tym względzie. Mieliśmy ciekawą panoramę sytuacji duszpasterskiej w różnych krajach” – ocenił. „Mierzą się z tymi samymi wyzwaniami, podobnie jak my, co i jak robić, by parafia była żywą wspólnotą” – wyjaśnił. Dodał, że druga kwestia dotyczyła uwypuklenia aspektu misyjnego.

Drugim tematem – wyjaśnił Przewodniczący KEP – była Komisja niezależnych ekspertów do zbadania zjawiska wykorzystywania seksualnego osób małoletnich w Kościele katolickim w Polsce.

Kolejnym tematem – zaznaczył abp Wojda – była „potrzeba towarzyszenia duchowego osobom, które są w kryzysach tożsamości wiary i niewiary”, dodając, że chodzi o egzorcystów i o tych, którzy potrzebują wsparcia duchowego. W tym celu biskupi podjęli decyzję o otwarciu w Akademii Katolickiej w Warszawie Studium przygotowującego do posługi uwalniania duchowego. Trwające 3 semestry studium będzie ofertą skierowaną wyłącznie do prezbiterów, którzy otrzymają rekomendację własnego ordynariusza. „Prezbiterzy otrzymają pewne przygotowanie, dodatkowe, w zakresie wykładów i też warsztatów praktycznych, obejmujących wiedzę z zakresu, teologii, filozofii, prawa kanonicznego, psychologii i psychiatrii. Jest to ogromnie ważne, aby te osoby bazowały nie tylko na osobistym doświadczeniu czy też formacji wyniesionej z seminarium, ale żeby otrzymali konkretną formację akademicką” – wskazał.

Abp Wojda wskazał, że biskupi zajmowali się także kwestią pokoju, wojen i pomocy na rzecz Ukrainy. Poinformował, że na dzień dzisiejszy, kwota ze zbiórek przeprowadzonych w diecezjach 15 lutego przez Caritas Polska, wynosi 3,8 mln zł, ale jeszcze nie wszystkie diecezjalne Caritas podliczyły i przekazały zebrane środki.

W parafiach obserwowany jest coraz większy głód słowa Bożego
Do głównego tematu Zebrania Plenarnego, jakim była parafia, odniósł się również bp Andrzej Czaja, biskup opolski, przewodniczący Komisji Duszpasterstwa Konferencji Episkopatu Polski. Przypomniał, że biskupi skoncentrowali się na kluczowych obszarach funkcjonowania parafii: inicjacji chrześcijańskiej i wymiarze liturgiczno-modlitewnym, Słowie Bożym i katechezie parafialnej, braterstwie i diakonii miłości oraz zarządzaniu parafią na sposób synodalny.

Bp Czaja przyznał, że w inicjacji chrześcijańskiej nie chodzi wyłącznie o przygotowanie tylko do samego przyjęcia sakramentu, ale także o wprowadzenie we wspólnotę, „aby otwierać na Jezusa, czyli chodzi o budzenie osobowej wiary”. Dodał, że podkreślono również wartość i znaczenie celebrowania liturgii. Padł postulat, żeby powstawały zespoły liturgiczne, które będą pomagały w przeżywaniu liturgii w Kościele.

Biskup opolski przyznał, że w parafiach obserwowany jest coraz większy głód słowa Bożego. Dlatego trwają przygotowania – jak stwierdził – także do posługi w tym zakresie.

Odnosząc się do katechezy parafialnej, hierarcha przyznał, że chodzi w niej nie tylko o dzieci i młodzież, ale także o dorosłych.

Z kolei nawiązując do wymiaru charytatywnego parafii, bp Czaja ocenił, że „musimy przejść z poziomu dobroczynności na poziom braterstwa”. Przyznał, że chodzi o dostrzeżenie w człowieku, który do nas przychodzi, Chrystusa. Dodał, że w tym duchu powinna być przeprowadzona korekta diecezjalnych zespołów Caritas oraz powoływanie jałmużników diecezjalnych.

Jeśli chodzi o zarządzenie parafią w duchu synodalny, biskup opolski podkreślił znaczenie parafialnej rady duszpasterskiej i ekonomicznej. „Potrzeba dobrej formacji w tym zakresie” – zauważył i zwrócił uwagę, że „synodalność musi iść w parze z kolegialnością”.

Bp Czaja wskazał, że biskupi zatwierdzili hasło nowego programu duszpasterskiego Kościoła w Polsce na rok 2026/2027, które brzmi: „Parafia wspólnotą misyjną”. Zgodnie z wytycznymi dokumentu końcowego Synodu o synodalności, program ma służyć odnowie parafii w kluczu synodalnym i misyjnym.

Sytuacja dotycząca lekcji religii w szkole jest krzywdząca dla uczniów i nauczycieli
Na temat obecnej sytuacji lekcji religii w szkole mówił bp Wojciech Osial, biskup łowicki, przewodniczący Komisji Wychowania Katolickiego Konferencji Episkopatu Polski. Przyznał, że „sytuacja jest niedobra, krzywdząca dla uczniów uczestniczących w lekcjach religii i dla nauczycieli religii”. Dodał, że zmiany w organizacji lekcji religii dokonały się z naruszeniem prawa. Zaznaczył również, że biskupi apelują o wprowadzenie obligatoryjnego wyboru pomiędzy lekcją religii a etyką.

Bp Osial zaznaczył, że biskupi zostali poinformowani o zatwierdzeniu przez Komisję Wychowania Katolickiego programu nauczania religii w szkole, przygotowanego według zmienionej podstawy programowej. Wskazał, że pierwsze podręczniki będą wprowadzane od 1 września 2027 roku, stopniowo rok po roku na odpowiednich poziomach edukacyjnych.

„Cały czas podkreślamy konieczność katechezy parafialnej” – przyznał i dodał, że nie oznacza ona rezygnacji z lekcji religii w szkole. Poinformował, że kończą się prace nad dokumentem służącym do katechezy parafialnej.

Przewodniczący Komisji Wychowania Katolickiego wskazał, że biskupi proszą, aby „edukacja zdrowotna została powierzona rodzicom”, „aby to rodzice decydowali, czy ich dzieci będą uczestniczyć w tych zajęciach”, ze względu na niektóre treści dotykające przekonań światopoglądowych i religijnych oraz zasad etycznych i moralnych.

Definitywna forma Komisji zostanie opracowana z chwilą zamianowania osoby jako przewodniczącego

Bp Sławomir Oder, biskup gliwicki, wyraził radość z powołania przez Konferencję Episkopatu Polski Komisji niezależnych ekspertów do zbadania zjawiska wykorzystywania seksualnego osób małoletnich w Kościele katolickim w Polsce. Przyznał, że proces powstawania Komisji jest stosunkowo długi. Przypomniał, że on sam został poproszony przez Konferencję Episkopatu Polski do zorganizowania zespołu, którego zadaniem było przygotowanie dokumentów do powstania tejże Komisji. Wskazał, że punktem wyjścia były dokumenty przygotowane przez Prymasa Polski abp. Wojciecha Polaka.

Przypomniał etapy powstawania Komisji. „Zestaw dokumentów przygotowany przez mój zespół, przez moich współpracowników, przewiduje pewien iter prawny, pozwalający na w miarę sprawny i gwarantujący w naszych zamiarach całkowicie charakter niezależny powstania i później funkcjonowania Komisji” – wyjaśnił bp Oder.

Hierarcha wskazał, że elementem wstępnym do podjęcia pracy było podpisanie Porozumienia w przedmiocie utworzenia Komisji niezależnych ekspertów do zbadania zjawiska wykorzystania seksualnego osób małoletnich w Kościele katolickim w Polsce zawierane pomiędzy Konferencją Episkopatu Polski, Konferencją Wyższych Przełożonych Zakonów Męskich w Polsce oraz Konferencją Wyższych Przełożonych Żeńskich Zgromadzeń Zakonnych w Polsce, „ponieważ Komisja, która została powołana, ma zająć się badaniem tego zjawiska w skali całego Kościoła”. „Ten dokument odnosi się w sposób bardzo ogólny do sposobu relacjonowania się pomiędzy KEP a zakonnikami oraz stwarza pewne ogólne ramy w relacji do Komisji, która powstała” – wyjaśnił.

Drugim dokumentem, który został przygotowany – wskazał bp Oder – są Zasady działania Komisji niezależnych ekspertów do zbadania zjawiska wykorzystywania seksualnego osób małoletnich w Kościele katolickim w Polsce. Trzeci dokument przygotowany i przyjęty przez Zebranie Plenarne to Statut regulujący funkcjonowanie Komisji. „Dwa pierwsze dokumenty są w wersji definitywnej. Natomiast ze względu na charakter Komisji, która w przestrzeni prawa kanonicznego ma swoją osobowość prawną publicznej osoby prawnej, będziemy starali się starali o uzyskanie takiej osobowości w przestrzeni państwowej. Dlatego też ten dokument, Statut, będzie przesłany do odpowiednich urzędów państwowych do uzyskania takiej osobowości” – wyjaśnił. Dodał, że zapewne będzie on poddany korektom ze strony Ministerstwa.

Biskup gliwicki poinformował, że definitywna forma Komisji zostanie opracowana z chwilą zamianowania osoby jako przewodniczącego powstałej Komisji w dialogu z biskupami i przewodniczącymi konferencji zakonnych.

Bp Oder zaznaczył, że prace Komisji obejmą lata od 1945 roku do dnia powstania Komisji. Jeśli chodzi o czas pracy Komisji to przewidziany jest okres trzech lat, ale jeśli zajdzie taka potrzeba – jak stwierdził – to może zostać on wydłużony.

Całkowita niezależność i wiarygodność Komisji

Abp Wojciech Polak, Prymas Polski, delegat KEP ds. Ochrony Dzieci i Młodzieży podziękował bp. Oderowi za przedstawienie dotychczasowych etapów powstawania Komisji. Przyznał, że prace nad Komisją trwają prawie trzy lata, ale punkt wyjścia zawsze był bardzo jasny. „Teraz, kiedy powołana została Komisja jako kościelna osoba prawna, a więc podkreślając niezależność w stosunku KEP i do innych podmiotów, z którymi będzie mogła zawierać konkretne umowy czy porozumienia – w ten sposób Komisja powstała, a teraz rozpoczyna się proces wyłaniania członków tej Komisji” – wyjaśnił.

Prymas Polski wskazał, że dokumenty, o których mówił bp Oder, nie są dokładną kopią dokumentów przygotowanych przez jego zespół, które były w dużo skromniejszej formie, podczas gdy bp Oder przygotował dokumenty, które w znacznie szerszym stopniu zawierają zasady przekazane przez jego zespół.

Prymas Polski przyznał, że aby zachować niezależność Komisji dalsze dokumenty, jak regulamin czy umowa, będą opracowywane z przewodniczącym Komisji i z jurysdykcjami zakonnymi. „Żeby nie było podejrzenia, że chcemy swobodę Komisji i jej przewodniczącego ograniczać, ale żeby ta Komisja miała całkowitą niezależność i zapewnioną wiarygodność swojego postępowania” – podkreślił.

Abp Polak poinformował, że w myśl statutu, który został zatwierdzony, został on wskazany jako delegat KEP ds. ochrony dzieci i młodzieży, aby znaleźć kandydata na przewodniczącego lub przewodniczącą oraz przedstawić kandydaturę Radzie Stałej KEP i obu konferencjom zakonnym, a po zatwierdzeniu przedstawić na Zebraniu Plenarnym KEP. „Wiarygodność i niezależność tej Komisji będzie na pewno ostatecznie oparta o autorytet osoby, która podejmie się zadania przewodniczącego” – ocenił.

Prymas Polski podziękować także osobom skrzywdzonym, że przez te ponad dwa lata nie zwątpili w prace nad powołaniem Komisji. Wyjaśnił, że osoby skrzywdzone nie będą członkami Komisji, co nie znaczy, że nie będą włączone w jej prace. Dodał, że powstaną też zespoły eksperckie, które mogą pracować z Komisją.

„Komisja jest okazją, żeby osoby skrzywdzone mogły uzyskać wysłuchanie i to miejsce też będzie otwarte” – podkreślił.